OBSESİF KOMPULSİF BOZUKLUK (SAPLANTI ZORLANTI BOZUKLUĞU,OKB)

OKB anksiyete bozuklukları içinde gruplanır. Günlük hayatta batıl inancı olan, en ufak şeylerden kaygı duyan veya şüphelenen insanlar çoktur. Bu gibi belirtileri gösteren herkes hasta olarak kabul edilemez, ancak bu düşünce ve davranışlar aşırıya kaçtığında obsesif kompulsif bozukluktan söz edilir.

Bazı kişiler aklına kötü bir şey geldiğinde bir tahtaya vurarak “Allah korusun” der veya evden çıkarken dış kapının kilitli olup olmadığını bir kaç defa kontrol eden sıktır, bu tür davranışları obsesif kompulsif bozukluk olarak değerlendirmek yanlış olur. Bu hastalığın en önemli özelliği kişilerin takıntılı düşüncelerinin ve davranışlarının farkında olmasıdır. Bu kişilerde akla takılan düşünceler istemli olarak uzaklaştırılamaz veya saçma olduğunu bile bile aynı davranış çok defa tekrar edilir(uzun süre el yıkamak veya kapının kilitli olduğunu bilerek tekrar tekrar kontrol etmek gibi). Bu hastalığa yakalanmış kişilerin günlük işlevlerini yerine getirmesi güçleşir, iş hayatı ve sosyal ilişkileri genelde bozulur.

OKB bir hastalık olarak tek başına görülebileceği gibi bir belirti olarak başka psikiyatrik hastalıklara eşlik edebilir. OKB sıklıkla depresyonla bir arada görülür. Hastanın değerlendirmesinde buna dikkat etmek gerekir.

Yapılan araştırmalarda bu hastalığın toplumda %2-3 oranında görüldüğü tespit edilmiştir. Ancak tahmin edilen değerler bunun çok üstündedir.Bu hastalık herhangi bir yaşta başlayabilir. Okul öncesi çocukluk döneminde veya yaşlılıkta ortaya çıkabilir, ortalama çıkış yaşı 40’dır.

Çeşitli nedenlerle hastaların OKB tanısı alması gecikebilir. Bunun değişik nedenleri olabilir; hastaların yaşadıklarının hastalık olduğunun farkında olmaması veya hekimler ayırt edici tanıda bu hastalığı düşünmemeleri bu nedenlerden bazılarıdır. Bazen depresyon, iş ve aile sorunları gibi başka tanılarında bu hastalıkla bir arada bulunması OKB tanısını güçleştirebilmektedir. Tedavide gecikmenin en büyük sakıncası depresyonun veya iş ve aile sorunlarının ortaya çıkma riskinin artmasıdır.

OBSESİF KOMPULSİF BOZUKLUK BELİRTİLERİ NELERDİR?

Genelde obsesyon ve kompulsiyonlarla karakterizedir, ancak sadece obsesyon veya kompulsiyon yakınmaları olan hastalar da olabilir. Obsesyonlarda kompulsiyonlarda düşünce şeklinde olabilir. Ancak genelde obsesyonlar düşünce kompulsiyonlarda davranış şeklindedir.

Obsesyon (takıntı): kişinin kontrolü dışında tekrarlayan düşünce ve uyaranlardır. Hastalar bunun çok anlamsız olduğunu, kendilerini çok rahatsız ettiğini ancak bu düşüncelerden kurtulamadıklarını belirtirler. Bu takıntılar hastada iğrenme, korkma, şüphelenme veya anksiyete gibi duyguları da beraberinde getirir. Hastalar bu düşüncelerin kendi beyinlerinin ürünü olduğunun farkındadır. Sık görülen obsesyonlar şunlardır:

Kirlilik : çevreden kan, tükrük, mikrop veya semen gibi kir bulaşması veya kişinin çevreye kir bulaştırması

Kendi başına veya yakınlarının başına bir kötülük geleceği düşüncesi

Kontrolünü kaybetme ve saldırgan davranışta bulunma korkusu

Tekrarlayan ve kontrol edilemeyen cinsel düşünceler

Dinle ve ahlaki değerlerla aşırı uğraşma v.b.

Kompulsiyon (tekrarlayan davranışlar): hastalar takıntılı düşüncelerden kurtulmak için akıllarına başka düşünceleri getirirler veya bazı davranışlarda bulunurlar bu tür düşünce ve davranışlara kompulsiyon denir. Takıntılı düşünceler anksiyete artışına neden olurken kompulsiyonlar anksiyeteyi azaltır. Ağır OKB hastalarında bazen bu kompulsiyonlar tüm günü alabilir. Sık görülen kompulsiyonlar şunlardır:

Temizlik: saatlerce el yıkama, banyo yapma veya tekrar tekrar ev temizleme gibi. Bu şekilde el yıkayarak günde bir kalıp sabun bitiren veya çamaşır suyu ile elini yıkayan hastalar sıktır.

Tekrarlama: takıntılı düşünce ile oluşan sıkıntıyı gidermek için tekrarlayan davranışta bulunma veya akıldan başka düşünceleri geçirme gibi. Yakınlarının başına kotü bir şey geleceğini düşünen bir hasta bunun olmaması için halen yapmakta olduğu davranışı ikinci kez yaparak bu düşünceden kurtulabilir (yolda yürürken aynı yolu geri dönüp tekrar yürümek gibi)

Kontrol etme: evine bir şey olacak veya yangın çıkacak korkusu ile tekrar tekrar kapıyı veya tüpün kapalı olup olmadığını kontrol etmek gibi.

Biriktirme: işe yaramayan bir çok eşyayı biriktirmek gibi. Örneğin bazı kişilerde yeterli yerleri olmadığı halde gazeteler, boş kavanozlar veya konserve kutuları gibi işe yaramayan şeyleri atamama davranışı görülebilir. Son birkaç yıldır yurdumuzda gazetelere yansıyan çöplük evler buna en güzel örnektir.

Sayma: yolda yürürken kaldırım taşlarını sayma veya araba plakalarını okuma, günlük işleri yaparken belli sayılarda tekrar etme v.b.(örneğin kazağını beş kere giyip çıkarma veya aynı yere üç kere gitmeme gibi)

Tamamlama: bu kompulsiyonu olan hastalar bir dizi davranışı mükemmel olana kadar tekrar tekrar yaparlar. Örneğin kirlilik takıntısı olan bazı hastalar el yıkamadan önce lavaboyu, musluğu ve sabunu yıkar (genelde belli sayıda) daha sonra belli sayıda elini yıkar ve elini yıkadıktan sonra tekrar aynı işlemi tekrarlar.

Aşırı tertipli ve düzenli olma: örneğin çalışma odasında herşeyin simetrik durması veya masanın üstündeki herşeyin belirli bir sıra ile dizilmesi gibi.

Yukarıda sayılanlar dışında sayı sayma, aşırı liste yapma veya aşırı dua etme gibi başka kompulsiyonlarda olabilir.

OBSESİF KOMPULSİF BOZUKLUĞUN NEDENLERİ NELERDİR?

OKB’nin bilinen tek nedeni yoktur. Çeşitli etkenlerin bir araya gelmesi ile bu hastalığın ortaya çıktığı belirtilmektedir.

Genetik bir yatkınlıktan söz edilmektedir. OKB’ye neden olan bir gen bulunamamıştır, ancak OKB hastalarının yakınlarında bu hastalığın görülme olasılığı artmaktadır. Aynı ailede görülen OKB semptomlarının aynı olması gerekmez. Örneğin annede kontrol etme kompulsiyonları görülürken kızında sık el yıkama olabilir.

Beyinde kimyasal haberci görevi üstlenen serotonin seviyesinde düşmenin bu hastalığa neden olduğu söylenmektedir. Serotonin seviyesini artıran ilaçlar bu nedenle tedavide kullanılmakta ve tedavi edici etkisi görülmektedir.

Bazı araştırmacılar bu hastalarda beynin ön kısmı olan frontal kortex ile iç yapılardan bazal ganglionlar arasında iletişim kopukluğu olduğunu ileri sürmektedir.

Aile içi sorunlar veya stres yaratan durumlar bu hastalığa yol açmaz ancak var olan hastalığın alevlenmesine yol açabilir.

Obsesif kişilikteki kişilerle OKB’yi ayırmak gerekir. OKB hastalarının hastalık öncesi dönemlerinde genelde kompulsif davranışlara rastlanmaz.OKB hastalarının %15-35’inde hastalık öncesi dönemde obsesif uğraşlara rastlanır.

OBSESİF KOMPULSİF BOZUKLUK NASIL TEDAVİ EDİLİR?

Tedavide amaç öncelikle var olan hastalığı tedavi etmek sonra da hastalığın tekrarlamasını önlemektir. Bu amaçla iki tedavi yöntemi kullanılmaktadır:

Seçici serotonin geri alım inhibitörleri kullanmak

Bilişsel davranışçı tedavi uygulamak

Hastaların hastalıkları konusunda kendilerini eğitmeleri çok önemlidir.

Tedavinin başlarında bilişsel ve davranışçı tedaviyi oturtmak ve tedavi dozunu ayarlamak amacı ile haftada en az bir kez doktor kontrolüne gitmek gerekir. Hastalık yatıştıkça kontroller seyrekleşir, tamamen düzeldikten sonra da yılda bir kez bile olsa kontrole gitmekte fayda vardır.

İyileştikten sonra belirtiler tekrar başlar ve kognitif davranışçı tekniklerle kontrol edilemez ise, beklenmeyen ilaç yan etkileri görülürse, depresyon, anksiyete bozukluğu gibi başka ruhsal hastalık belirtileri görülürse veya bir yakınını kaybetmek gibi hastalığı kötü etkileyebilecek önemli bir yaşam olayı ile karşılaşılırsa vakit kaybetmeden psikiyatriste başvurmak gerekir.

Hastalığın tedavisi uzun süreli ve hastayı çok zorlayıcıdır. Tedavi süresince hastanın kendi kaygısını kontrol etmesi gerekir ki bu bazen imkansız hale gelebilir. Böyle yorucu bir tedaviyi geçtikten sonra aniden tedaviyi kesmek kesinlikle önerilmez. Tedavinin seyri sırasında tedavi ile ilgili sorunlar ortaya çıktığında bunun doktor ile paylaşılmasında fayda vardır.

HASTA YAKINLARINA DÜŞEN GÖREVLER NELERDİR?

Bu hastaların kendi hastalıkları konusunda genelde iç görüleri yoktur. Bu nedenle bu hastalarla yaşayan kişilere çok iş düşmektedir. Bu hastalığın aslında tedavi edilebilir olduğunu anlatmak ve doktora gelem konusunda bu hastaları ikne etmek genelde yakınlarına düşmektedir. Hastalığın tedavisi yorucudur ve hastayı oldukça gerginleştirir, bu dönemlerde hastanın yanında olmak ve destek vermek çok önemlidir. Belirtileri tartışarak düzeltmek mümkün değildir. Hastalar zaten bu düşünce ve davranışın saçma olduğunun farkındadır, onlarla bunu tartışarak üzerlerine gitmek hastanın sıkıntısını artırmaktan başka işe yaramaz. Bunun yerine onları anladığınızı ve yanlarında olduğunuzu belirterek destek olmak tedavinin seyri açısından oldukça olumludur. Davranış tedavisinde amaç takıntılı düşünceleri ortadan kaldırmak değil hastanın bu düşüncelerle barışık yaşamasını sağlamaktır. Örneğin çöp bidonunun yanından geçerken eline kir bulaştığını düşünerek defalarca elini yıkayan bir hastaya “hayır kir bulaşmadı” demek yerine “eline kir bulaşıp bulaşmadığına karar vermek için çaba harcamamalısın, kir bulaştığını kabul etsen bile elini tekrar tekrar yıkamamak için direnmelisin” düşüncesi aşılanır ve hastanın bunu başarması istenir. Bu nedenle hasta yakınlarının bu düşünceye uymayan yaklaşımları tedaviyi zora sokmaktan başka işe yaramaz. Bu tür yaklaşımlar OKB beliritlerinin artmasına sebep olabilir.

Aile içi sorunlar bu hastalığın sebebi olmaz ancak çoğu zaman hastalığın belirtileri aile içinde sorunlara neden olur. Bu hastalık pek çok hastalıktan daha fazla hasta yakınlarını rahatsız eder. Örneğin yıkanma obsesyonu olan bir hasta gün boyu banyoyu işgal ettiği için, hasta yakınları banyoyu kullanamaz hale gelebilir, veya dışarıdan kir bulaşacak diye obsesyonları olan bazı hastalar sadece kendileri değil ailenin diğer fertlerini de bazı davranışlar yapmaya zorlayabilirler (örneğin dışarıdan gelir gelmez soyunup banyo yapmak gibi). Bu nedenle tedaviye gelindiğinde çoğu zaman hasta yakınları da hastalar gibi yorgun ve tükenmiştir. Yakınları OKB tedavisi gören kişilerin zaman zaman tedaviyi yapan doktoru ziyaret ederek tedavinin seyri konusunda bilgilendirmesi ve ne yapacakları konusunda bilgi alması oldukça faydalıdır.

Şizofreni nedir?

Şizofreni, alevlenme ve yatisma dönemleriyle kendini gösteren uzun süren bir ruhsal bozukluktur. Düsünceleri, inançlari, duygu ve duygulari etkiler, ancak zeka etkilenmemektedir. sizofreninin basit bir tani testi yoktur, fakat bazi anahtar belirtilerle seyreder.

Şizofreni ile ilgili gerçekler

Şizofreni bir beyin hastaligidir
Şizofreni ruhsal bir bozukluktur
Şizofreninin belirtileri tedavi edilebilir
Şizofreni kimse için utanç verici bir durum degildir
Şizofreni kisilik bölünmesi demek degildir
Şizofreninin çocuklukta geçirilen bir travmadan, kötü bir aile ortamindan ya da yoksulluktan kaynaklandigina dair herhangi bir bir kanit yoktur
Şizofreni hastalarinin çogu saldirgan ya da tehlikeli DEGiLDiR

Tedavim nasil olacak?

Antipsikotikler genellikle günlük olarak tablet, surup ya da sivi seklinde alinirlar. ilaci belli bir sekilde her gün kullanmak, ilacin vücutta sabit bir düzeyde kalmasini saglamaktadir. Ancak, aniden ortaya çikan siddetli belirtileriniz olursa, agizdan alinan ilaçlardan çok daha hizli etki gösteren bir enjeksiyon verilebilir. Pek çok kisi belirtilerini kontrol altinda tutmak için her gün ilaç kullanmayi sürdürse de, bazilarina daha uzun süre etkili olan depo ilaçlar verilir. Bunlar uzun etkili enjeksiyonlardir. Depo ilaçlar genellikle her üç dört haftada bir kullanilirlar, ama bazi hastalarda daha sik araliklarla verilebilirler.
Kaynak: http://www.pfizer.com.tr

OBSESİF-KOMPULSİF BOZUKLUK NEDİR ?
Düşünmek istemediğiniz halde tekrar tekrar zihninize gelen düşünceleriniz varsa ya da aynı şeyi tekrar tekrar yapıyor yapmaktan kendinizi alamıyorsanız obsesif kompülsif bozukluğunuz olabilir. Ruh bilimde düşünce takıntıları ve bunların getirdiği sıkıntıyı azaltmak için tekrar tekrar bazı hareketleri yapma şeklinde belirtilerle giden rahatsızlığa obsesif kompülsif bozukluk adı verilir. Bu ruhsal rahatsızlık ilaçlarla ve/veya psikoterapiyle tedavi edilebilir bir rahatsızlıktır. Çoğunlukla çocukluk veya ilk gençlik yıllarında başlar; özellikle kişinin hayatının sıkıntılı dönemlerinde alevlenmeler ve artış göstererek seyreder. Çoğu obsesif hastanın bu durumunu saklayıp doktora başvurmaması nedeniyle eskiden nadir görülen bir rahatsızlık olduğu zannedilirken yapılan toplum çalışmaları en sık görülen ruhsal rahatsızlıklardan birisi olduğunu ortaya çıkarmıştır. Görülme sıklığı %1-3 arasında değişir, bunun anlamı Türkiye’de 1,5-2,5 milyon kişide bu rahatsızlığın olmasıdır. Bu rahatsızlık belirtileri size çok garip gelse de yaygın bir durumdur ve deli olduğunuz ya da delireceğiniz anlamına gelmez.
Obsesyon (takıntı-saplantı) devamlılık gösteren, tekrar tekrar zihninize giren istenmeyen düşünceler, hayaller, istekler veya sık sık ortaya çıkan rahatsız edici endişelerdir. Siz özellikle istemeden hatta bazı durumlarda özellikle aklınıza gelmemesi için uğraşmanıza rağmen aklınıza kendiliğinden gelirler veya belli durumlar ve ortamlarda kendiliğinden ortaya çıkarlar ve sıklıkla sıkıntıya neden olurlar. Örneğin: bulaşma oldu mu, … kir var mı? acaba kapıyı kapattım mı? ütünün fişini çektim mi?, …. zarar verebilir miyim?, farkında olmadan … yapmış olabilir miyim?, hata yaptım mı?, eksiklik var mı? … istedim mi? …. istiyor muyum? Cinsellik, kazaya ya da bir kötü olaya neden olma ve dini konularda şüphe, hayal veya düşünceler.
Ne yaparsanız yapın bu soruların cevabını gönül rahatlığıyla bir türlü veremezsiniz. Aynı endişe kontrol edene kadar, ya da temizleyene kadar, ters ve rahatsız edici düşünceler olumlu bir düşünce gelinceye kadar ya da kendinizi rahatlatacak bir düşünceye ulaşıncaya dek sürer gider. Obsesyon (düşünce takıntısı-saplantı) adını verdiğimiz bu endişelerin içeriği kişiden kişiye değişmekle beraber ana temalar kirlilik bulaşması (kirlenme veya hastalık bulaşması), cinsellik (cinsel olarak yasak utandırıcı bir şey düşünme, isteme, hayal etme), saldırganlık veya kazaya yol açma (etrafa zarar verici bir şeyler yapma gibi) ve dini konulardır (ayıp ya da günah bir şey düşünme, isteme, hayal etme).
Bazı kişilerde akla gelen düşünce istek veya hayallerin bizzat kendisi, yani akla gelmesi bile sıkıntı verici, korkutucu veya utandırıcıdır. Bu düşüncelerin, istek, hayal ve endişelerin aklınıza gelmesi size sorumluluk da yükler; aklına böyle bir şey gelmiş olması nedeniyle önlem almadıkça içiniz rahat etmez. Giderek bütün hayatınız endişeleri düşünme, temizleme veya kontrol etme ile geçmeye başlar.
Zorlantılar (Kompülsiyon) veya ritüeller: Çoğu kere aşırı veya mantıksız bulmanıza rağmen yapmaktan kendinizi alamadığınız tekrarlayıcı davranışlar. El yıkama, silme, kapıyı kontrol etme, musluğu kontrol, dönüp tekrar bakma, başkasına sorma, aynı düşünce veya istek akla gelmeden hareketi tekrar yapma veya belli sayıda bazı hareketleri tekrarlama veya zihinsel işlemler sayı sayma, dua etme, tersini söyleme, rahatlatıcı kelimeler tekrarlama, konuyu zihinde tekrar canlandırarak inceleme, konu üzerinde düşünerek analiz etme, soruya cevap bulmaya çalışma gibi.
Temizleme, kontrol etme, hareketleri tekrarlama gibi kompulsiyonlar-zorlantılar (yapmak zorunda hissettiğiniz, yapınca sıkıntınızı azaltan hareketler) sıkıntıyı azaltmanın tek yolu gibi görünmekle birlikte bütün vaktinizi işgal eder.

Obsesif Kompulsif Bozukluğu Olan Bireylerin Ortak Özellikleri
1. Endişeler ve Takıntılar (Obsesyonlar) kötü birşeyler olacağı kaygısıyla İlgilidir: Takıntılara hemen daima eşlik eden sıkıntı size ya da sevdiklerinize gelecek bir zarardan korkmakla ilgilidir. Örneğin kapıyı pencereyi kontrol eden bir hastada “kapıyı pencereyi kontrol ediyorum çünkü açık kalırsa birisi girip çocuklarımı öldürebilir, paramızı çalabilir. Eğer bu olursa benim hatam olur ve suçlanmayı hak ederim.” şeklinde ya da yıkanma kompülsiyonu (zorlantısı) olan bir hastada “eğer temizlenmezsem hastalanabilirim, çocuklarıma hastalık bulaştırabilirim” şeklinde düşünceler ve korkular olabilir.
2. Kişinin takıntısının akıldışı olduğunu bildiği anlar olur. Belirtiler olmadığı anlarda çoğu obsesif birey takıntılarının gereksiz olduğunu bilir. Endişeler başladığında ise bunu unutabilir ve takıntılarından dolayı çok korkuya kapılabilir
3. Takıntılara direnmeye ya da bunları unutmaya çalışmak sadece durumu daha da kötüleştirir. Takıntı şeklindeki düşünceler ve hayaller çok fazla sıkıntı verdiği için kişi bunlardan şiddetle kurtulmak ister. Ama ne yazık ki bu mücadele unutulmak istenilen düşünceyi canlı tutar. Kişi ne kadar çok mücadele ederse o düşünceyi zihninden atması da o kadar zorlaşır. Düşünce takıntılarının sürmesini sağlayan şeyler:
• Takıntıdan korkmak.
• Aktif biçimde unutmaya çalışmak.
• Hatırlatan durumlardan kaçmak.
• Hiçbir zaman takıntı olmamasını amaçlamak.
• Takıntıların ilerde de tekrarlayabileceği endişesini taşımak.
4. Zorlantılar geçici bir rahatlama sağlar: Takıntının yarattığı şiddetli sıkıntıyla kişi kendisini rahatlatacak bir şeyler arar ve sonuçta yaptığı bazı eylemlerle rahatlar. Örneğin kirlilik obsesyonu olan birinin elini yıkayarak rahatlaması gibi. Ama bu etki geçicidir. Bir süre sonra yeniden sıkıntı başlar.
5. Tekrarlayan eylemler (ritüeller) genellikle özel bir sırada gerçekleştirilir: Zorlantı davranışları belli bir sıra dahilinde kurala uygun gerçekleştirilirse sıkıntıyı azaltır. Eğer bu kural bozulursa yeni baştan aynı sırayla tekrar gerçekleştirilirler. Kirlilik takıntısı olan bireyin yıkama esnasında belli bir sayıda yıkıyorsa yıkama sırasında yaptığı bir işlemi hatırlayamazsa işi tekrar baştan başlatması gibi.
6. Kişi zorlantılara da direnmeye çalışır: Zorlantı şeklindeki hareketler kişiyi geçici olarak rahatlatsa da bunları tam yapmanın zorluğu ve aldıkları zaman yüzünden kişi bunlara direnmeye çalışabilir ya da bunların zahmeti nedeniyle bunlara başvurmasına yol açacak nesne ve durumlardan kaçabilir. Temizlenme ritüellerinin sıkıntısı nedeniyle kişinin ayda bir banyo yapması, haftada bir büyük abdeste çıkması gibi.
7. Kişi bir takım koruyucu davranışlar için başkalarından da yardım alır: Temiz mi kirli mi diye birine sorma, yıkarken başkasına da izletme, kendisi yerine temizlemeyi ya da kontrolü birine yaptırma gibi. Bu hem kaçınmaya hem de sorumluluğu paylaşarak biraz rahatlamayı sağlar.

OKB Neden olur?
Bir çok insan kendilerinde OKB nin nasıl geliştiğini merak ederler. Bununla ilgili birçok bilimsel varsayım ortaya atılmış olup, OKB’ yi tek bir nedenle açıklayamayacağımız görüşü en çok kabul gören varsayım olmuştur. Bu etkenler sırasıyla kişinin kalıtımın da büyük ölçüde etkisiyle şekillenen beyin özellikleri, içinde bulunduğu ortam koşullar ve yaşadığı olaylar, kişilik özellikleri ve düşünme biçimi, davranış tepkileri ve duygusal özellikleridir. Bunlardan bazıları diğerlerine kimi hastalarda diğerlerine göre daha ön planda olmakla beraber, gelişimin nasıl olduğuna ilişkin tatmin edici bir kuram yoktur. Çocukluk çağında beta hemolitik streptokok enfeksiyonu geçiren bazı bireylerde bazen obsesif kompulsif belirtilerin ortaya çıktığını gözlemlediğimiz oluyor. Ancak çoğu hastada bu tarzda belirgin bir biyolojik etken saptanamamaktadır. OKB si olan bireylerin yapılan beyin incelemelerinde beyinde, beynin orbitofrontal kortex ve caudate nukleusda adı verilen bölgelerde aktivite artışı olduğu saptanmıştır

Bu bölgelerden caudat nukleus düşüncelerin sınırlanmasında rol oynar. Saptanan bu biyolojik değişiklikler OKB de hem bir bir neden hem de bir sonuç olabilir.
Günümüzde OKB nin psikolojik nedenleriyle ilgili temel açıklama biçimi bilişsel davranışçı modele dayalıdır. Davranışçı model, çocukluk dönemindeki yaşantılarla oluşan bazı koşullanmaların (örneğin kirlilikle ilgili ailenin olumsuz tepkileri- kirlendiğinde kızılması- ve titiz davranışları, buna karşılık yıkanma, silme davranışlarının beğenilmesi, desteklenmesi) OKB gelişiminde etkili olduğunu öne sürer. Bu koşullanmaların etkisiyle normalde herhangi bir özelliği taşımayan ve dolayısıyla da sıkıntı doğurma gücü olmayan bazı uyaranlar (örneğin evin zemini, kapı kolu vb) ve durumlara (örneğin kirlilik, bulaşma) karşı öğrenilmiş bir korku ve kaçınma davranışı gelişir. Ayrıca birey kompülsiyonlara başvurdukça kısa süreli ve geçici olarak rahatladığı için kompülsiyonlar (yıkanma, temizlenme, kontrol vb gibi) yerleşik hale gelir.
Bunun yanı sıra çocukluk döneminin bazı düşünsel özelliklerinin ve o dönemde oluşan bazı inançların yetişkinlikte de sürdürülmesi (“bir eylemle ilgili düşünmek onu yapmak gibidir”, “kendine ya da başkasına gelebilecek bir zararı önleyememek (ya da önlemeye çalışmamak) o zarara neden olmak demektir”, “sorumluluk bir olayın olasılığının az olmasıyla azalmaz, “Kişi düşüncelerini kontrol edebilmelidir –etmelidir” gibi inançlar) bir diğer etkendir.
OKB Alttipleri
OKB çok farklı belirtiler izlenebilen bir rahatsızlıktır. Obsesyonlardan en sık görülenleri ve oranları: bulaşma: 32.9%, saldırganlık düşünceleri: 16.6%, kesinlik ihtiyacı, 8.5%, dini konular 6.3%, bedensel konular 6.2%, cinsellik 5.3%, toplama biriktirme düşüncleri 4.0% , diğer konular 20.2%, en sık görülen kompülsiyonlar ve oranları ise kontrol: 28.1%, yıkama temizleme: 25.9%, zihinsel tekrarlamalar 11.5%, tekrarlama 11.0%, sıralama/düzenleme 5.3%, toplama/biriktirme 3.2%, sayma 2.6%, diğerleri 12.4% dür. Bu çeşitlilik nedeniyle değerlendirme ve tedavi kolaylığı açısından yaşanan belirtilere göre OKB alttiplere ayrılabilir, bazen bir hastada birden fazla belirti grubu olabildiği gibi bazen de yıllar içinde belirtiler birinden diğerine değişebilir. Belirti türlerine göre başlıca alttipler:
1. Yıkayıcı–temizleyiciler: Kişide kirlilik bulaşma obsesyonu ve yıkanma temizlenme kompülsiyonu vardır
2. Kontrolcüler Birey yaptığı veya yapmadığı bir şeyle ilgili şüpheye kapılır ve bunun verdiği sıkıntıyla tekrar tekrar kontrol eder (Kapı, pencere, elektrikli ev aletleri, doğalgaz, araba, eşya, konuştuğu konular, okuduğu yazılar, doldurduğu formları kontrol)Toplayıcı- biriktiriciler Gereksiz nesneleri toplar sonra da atamazlar
4. Düzenleyici-sıralayıcılar Çevredeki nesnelerin belli bir düzende durması, simetri, eşyalarda eksiklik, leke, çizik olmamasına gereksinim duyarlar
5. Tekrarlayıcılar Bu kişilerin aklına kötü veya istemedikleri bir düşünce gelir ardından bunu etkisizleştirmek için belli eylemleri, sözleri veya düşünceleri tekrarlarlar Örneğin yakın birinin ölümünü önlemek için giyinip soyunmak, aklına kötü bir şey geldiği için aynı şeyi bu düşünce olmadan yapmak gibi
6. Düşünce takıntıları , saf obsesyonlar ve endişe Anksiyete yaratan düşünce imgeler (obsesyonlara) akla gelir ardından bununla ilgili olarak nötralizasyon çabası başlar. Örneğin eşcinsel olduğu düşüncesi aklına gelen bir kişinin bunun üzerinde düşünmesi, analiz etmesi, konuyu araştırması insanlara bunu sorması gibi. Bazen gündelik sıradan olaylarla ilgili akla sıkıntı yaratan olumsuz bir düşünce gelir ardından buna karşıt iç tartışma gelişir ve bu konu saatlerce sürer.
OKB’de Tedavi
OKB gelişimine ilişkin çok karmaşık soruların tam cevaplarının henüz bulunmamasına rağmen tedaviyle ilgili çok önemli imkanlar bulunmaktadır. Bu rahatsızlığı olan bireylerin bilmeleri gereken en önemli nokta bu rahatsızlığın etkili tedavileri olduğudur. Gerek ilaç tedavisiyle gerekse bilişsel davranışçı tedavi adını verdiğimiz psikoterapi yöntemiyle yüz güldürücü sonuçlar alınmaktadır. İlaç tedavilerinde hastaların %60-70’inde yaklaşık 2-3 aylık bir süreçte belirtilerde %30’dan fazla azalma ortaya çıkmaktadır. Bu konuda kullanılan diğer tedavi yöntemi olan Bilişsel davranışçı terapi ile de tedavi sürecini tamamlayanlarda yaklaşık %85’e varan oranda hasta düzelebilmektedir.
Kaynak: www.kdtd.org/v3/dosyalar/63.doc

1. Şizofreni nedir?
Şizofreni, alevlenme ve yatışma dönemleriyle kendini gösteren uzun süren bir ruhsal bozukluktur. Düşünceleri, inançları, duygu ve davranışları etkiler, ancak zeka etkilenmemektedir. şizofreninin basit bir tanı testi yoktur, fakat bazı anahtar belirtilerle seyreder.
2. Şizofreni ile ilgili gerçekler
Şizofreni bir beyin hastalığıdır
Şizofreni ruhsal bir bozukluktur
Şizofreninin belirtileri tedavi edilebilir
Şizofreni kimse için utanç verici bir durum değildir
Şizofreni kişilik bölünmesi demek değildir
Şizofreninin çocuklukta geçirilen bir travmadan, kötü bir aile ortamından ya da yoksulluktan kaynaklandığına dair herhangi bir bir kanıt yoktur
Şizofreni hastalarının çoğu saldırgan ya da tehlikeli DEĞİLDİR
3. Halüsinasyonlar (varsani)
Baskalarinin duymadigi sesler duyma, göruntüler görme ya da vücuduna bir seylerin dokundugunu hissetmek gibi algi bozukluklarina halüsinasyon denmekte. En sık karsilasilanlar olduklari için, bu bölümde halüsinasyondan bahsederken ‘sesler’i kullanacagiz, ancak yorumlar ayni sekilde diger halüsinasyon tiplerine de uyarlanabilir.
Eger sesler duyuyorsaniz, bu korkutucu ve tedirgin edici bir deneyim olabilir. Ancak bazi kisiler için, sesler duymak her zaman rahatsizlik verici bir durum degildir. örnegin, bazilari için bu sesler kimi zaman yatistirici olabilir. Bir kismi ise bunlari zihinlerini uyarici ve merak uyandirici bulurlar. Bu kisiler için bile, daima halüsinasyonlarinin korkutucu ya da rahatsiz edici olma olasiligi söz konusudurç. Baskalarinin hissetmedigi sesler duymak ya da olagandisi seyler görmek sizi gerçeklikten uzaklastirabilir ve yasam kalitenizi, özellikle de ailenizle ve dostlarinizla iliski kurma yeteneginizi olumsuz etkileyebilir.
Hastaligi nedeniyle sesler duyan birçok insan ilaçlarini seslerin azaltilmasinda oldukça etkili bulmaktadir. Ayrica, duydugunuz sesleri kontrol etmeyi ya da onlarla bas etmeyi zamanla ögrenebilirsiniz. örnegin, seslerin artmasini tetikleyen faktörleri taniyip, onlardan uzak durabilirsiniz.
4. Hezeyanlar (Sanri)
Baskalarinin paylasmadigi ya da inanmadigi inançlariniz ya da fikirleriniz varsa, bunlar hezeyan olabilir. Bu inançlar size gerçek gibi gelir ve onlardan kurtulmakta güçlük çekersiniz. Bunlar da sizofreninin sik görülen belirtilerindendir. Niçin ortaya çiktiklari tamamen anlasilanmamistir. Herkes zaman zaman akildisi fikirler öne sürebilir, ama insanlar genellikle bunlarin yanlis oldugunu kabul edip, bu fikirleri sürdürmekte israr etmezler ve bunlar hezeyana dönüsmez.
Öneri: Düsüncelerinizi yazmaya çalisin. Bu düsündüklerinizi ve hissettiklerinizi ifade etmenize yardimci olacaktir.
Birçok hezeyan tipi vardir. sizofreni deneyimi olan bazi kisiler düsüncelerinin, duygularinin ve eylemlerinin baskalari tarafindan bilindigini ya da kontrol edildigini hissederler. Bazilari ise birinin onlara zarar vermeye çalistigini düsünür. Sik karsilasilan diger bir hezeyan da kisinin özel güçlere sahip oldugu düsüncesidir. Hezeyani olan biri için, bu inancinin dogru olmadigini ve hastaliginin bir belirtisi oldugunu kabul etmek çok güçtür.
çevrenizdeki insanlar düsüncelerinizi kabul etmekte güçlük çekecektir. Düsüncelerinizi doktorunuzla konusmaniz yararli olabilir. Olagandisi düsünce ve kanilarinizi iyi tanimadiginiz iisanlarla tartismaktan kaçinirsaniz iyi olur. insanlar bunlardan tedirgin olabilirler, bu da arkadaslarinizla ya da meslektaslarinizla çesitli problemlere yol açabilir.
5. Düşünce bozukluğu
Zihninizin anlamlandiramadiginiz bilgilerle dolmus gibi oldugu karma karisik düsünceler ve duygular da sizofreninin bir belirtisi olabilir. Kafanizdaki bu düsüncelerle konsantre olmakta ya da karar vermekte zorlanabilirsiniz. Sanki düsünceleriniz size ait degilmis gibi hissedebilirsiniz. Kimi zaman herhangi bir sey hakkinda berrak bir sekilde düsünmek güç olabilir. Gerçekten de, bazi insanlar düsünce akislari aniden kesilmis ya da düsünceleri sanki uçup gitmis gibi hissederler. Kimi zaman da kendi düsüncelerini sanki disaridan dile getiriyormus gibi duyarlar.
Düsünce bozukluklari benlik duygunuzu degistirebilir ve kendinizi çevrenizdeki dünyadan uzak hissetmenize neden olabilir. Bu belirtiler baska insanlarla iliski kurmanizi güçlestirebilir.

6. Enerji, istek kaybi ve içe kapanma
Bazi sizofreni hastalari kendilerini sürekli yorgun hisseder ya da daha önce yapmaktan zevk aldiklari seylerden sikilabilirler. Siz de kendinizi böyle hissediyorsaniz, her sabah yüzünüzü yikayip giyinmek gibi normal günlük etkinliklerinizi sürdürmekte güçlük çekiyor olmalisiniz. Duygulanim degisiklikleri ile de sik karsilasilmaktadir. Bazi insanlar kendilerini ‘bos’ hissettiklerini ve insanlara yönelik herhangi bir duygularininin olmadigini belirtirler. insanlarla bulusmak ya da konusmak –aileleri ve yakinlari ile bile- onlara zor ve korkutucu görünür. sizofreni deneyimi olan birçok insan sosyal iliskilerden uzak durmaktadir. Bu belirtiler, normal etkinliklerinin ya da islevlerin kaybini ifade ettikleri için negatif belirtiler olarak da adlandirilirlar. Sesler duymak ya da olagandisi fikirlere sahip olmak gibi belirtilere ise, hastalandiginizda ortaya çiktiklari için, pozitif belirtiler adi verilir.
Aileniz ve arkadaslariniz negatif belirtilerle basa çikmakta zorlanirlar. Baslangiçta bunlarin hastaliginizin bir parçasi oldugunu fark edemeyip tembellestiginizi düsünürler. çevrenize ilginizi kaybetmeniz nedeniyle kendilerini çaresiz hisseder, yasaminizi bosa harciyor gibi görünmenizden kaygilanirlar. Diger bölümlerde (özbakim, Diyet ve Yasam Tarzi ve Bos Zamanlar ve iliskiler) bu belirtilerin üstesinden gelmenize yardimci olacak çesitli öneriler yer almaktadir.
Eger enerjinizi tümüyle kaybettiginizi hissediyorsaniz belki zor gelebilir ama, günlük yasaminiza basit bir etkinlik bile ekleyememek çabaniza degebilir. Kendinizi daha saglikli hissedeceksiniz ve bu diger insanlarla iliskilerinize de yardimci olacaktir.
Hastaligin belirtileri disinda, bassiniza gelenler ve neden olduklari tüm güçlükler ile iliskili olarak kendinizi korkmus, endiseli, öfkeli, kederli ve stres altinda hissedebilirsiniz. Aileniz, arkadaslariniz ve karsilastiginiz insanlar sizdeki degisiklikleri anlasilmasi güç buldugunda tüm bu duygulariniz daha da siddettelecektir. Konsantrasyon, bellek ve zihninizde herhangi bir soruna çözüm üretmek ile ilgili güçlükleriniz olabilir. Bu tip sorunlarin nedeni, sizofrenili insanlarda sik görülen ‘kognitif bozukluktur’. Kognitif bozukluk plan yapma, çalisma, okuma ve iletisim güçlüklerine neden olabilir.
Depresyon da sizofrenili insanlarda yaygindir ve hastaneye yatirilma sebebi olabilir. Dolayisiyla, eger kendinizi çökkün hissediyorsaniz, hemen doktorunuzla ya da sizinle ilgili görevli ile görüsün. Depresyona ilaç ya da psikolojik destekle yardimci olunabilir.
7. Niçin bu belirtilere sahibim?
Bütün bu belirtilerin hastaliginizdan kaynaklandigini anlamanizin önemi vardir. sizofreni, tipki diyabet ya da kalp hastaligi gibi, tibbi bir durumdur. Hiç kimsenin hatasindan kaynaklanmaz. Sizin kusurunuz ya da hataniza bagli degildir.
Henüz sizofreninin sebebini bilmiyoruz, ancak bu konuda bazi ipuçlari bulunuyor. Pek çok doktor sizofrenili insanlarda beyindeki dogal kimyasal maddelerde (nörotransmitterler) bir dengesizlik oldugunu düsünüyor. Bu sesler duymak ya da hayaller görmek gibi belirtilere neden oluyor. sizofrenili insanlarin, bu hastaligin gelisimine egilimli olarak dogduklari düsünülüyor. Belirtiler üniversiteye baslamak ya da bir bebek sahibi olamk gibi stresli olaylarla tetiklenebilir. Uyusturucu kullanmak ya da asiri içki içmek gibi diger faktörler de belirtileri tetikleyebilir ya da körüklestirebilir.
Şizofreni herkesi farkli etkiler. Hastaliginizi anlamak ve belirtilerinizi tetikleyen faktörleri belirleyip bunlarla mücadele etmeyi ögrenmek hastaliginizin kontrolünde size yardimci olacaktir.
Hastaliginizi anlamak ve belirtilerinizi tetikleyen faktörleri belirleyip bunlarla mücadele etmeyi ögrenmek hastaliginizin kontrolünde size yardimci olacaktir. Ayrica kendinizi iyi hissetmenizi saglayan seyleri de ögrenmis olacaksiniz. Belirtilerinizin özellikleri hakkinda daha çok sey bilmeniz, size en uygun tedavinin bulunmasi konusunda doktorunuzla isbirligi kurmaniza da yardimci olacaktir- belirtileriniz hakkinda doktorunuza ne kadar çok sey anlatabilirseniz o kadar iyi olur. Ayrica isler güçlestiginde durum fark etmekte daha basarili olup bir an önce yardim talebinde bulunabilirsiniz. Böyle dönemlerde doktorunuz genellikle ilaç tedavinizde degisiklik yaparak belirtilerinizde hafifleme saglayabilir.
Birçok sizofreni hastasi belirtilerinin zamanla degistigini kaydetmektedir. Dis dünyaya iliskin deneyimlerinizin ve yorumlarinizin bozuldugu dönemler yasayabilirsiniz, bu da gerçeklikle iliskinizi kaybetmenize yol açabilir;varolmayan seyler görebilir, duyabilirsiniz ya da olagandisi davranabilirsiniz. Sizi gerçeklikten uzaklastiran düsünceleriniz ya da deneyimleriniz varsa, bir psikoz dönemi yasadiginiz söylenebilir. Kimi insanlar psikozu uyanikken düs görmeye benzetirler. Bunlar genellikle tedavi edilebilir belirtilerdir.
Hastaligin erken evrelerinde belirtiler genellikle siddetlidir. Zamanla durgunlasir ve tamamen geriler ya da daha düsük bir siddette seyrederler. Birçok sizofreni hastasinda zaman zaman hastalik dönemleri tekrarlanmaktadir(alevlenme).
Şizofreni ile ilgili, bu hastaligin tedavisini güçlestiren birçok bos inanç bulunmaktadir. Kimileri bu durumun bölünmüs kisilik anlamina geldigini sanmaktadir. Bu dogru degildir. Birçogu da sizofreni hastalarinin siddete daha yatkin oldugunu düsünmektedir. Aslinda, sizofreni hastalarinin çogu saldirgan olmaktan çok çekingen veya ürkektir. Yine de, bu hastalar stres altinda daha saldirgan reaksiyon gösterme egiliminde olabilirler. sizofreni hakkindaki bos inançlar ve yanlis anlayislar nedeniyle, belirtilerinizin bu hastaliga bagli oldugu söylendiginde kendinizi saskin ve endiseli hissetmeniz kuskusuz anlasilabilir. Aileniz ve arkadaslariniz da muhtemelen bu hastalik ve gelecekte olabilecekler konusunda endise duyacaklardir. Ancak unutmamak gerekir ki, bu biyolojik temeli olan gerçek bir hastaliktir ve kimsenin hatasindan kaynaklanmamaktadir. Belirtiler çogunlukla tedavi edilebilir ve bir psikoz atagi sonrasi kendinizi daha iyi hissetmenize yardimci olabilecek pek çok sey yapilabilir.
8. Asagidaki sorular hastaliginizin ‘parmak izini’ taniyabilmenize yardimci olacaktir:
En son hastalandiginiz dönemi düsünün: baski altinda miydiniz ya à da yasaminizda bir degisiklik oldu mu?
iyi uyuyamadiginiz ve yorgun à oldugunuz belirtileriniz kötülesti mi? iste/evdeki tartismalar ya da sizi ilgilendiren konulardaki duydugunuz kaygilar gibi belirtilerinizi kötülestiren diger faktörleri belirleyebilir misiniz?
Belirtilerinizle bas etmenize ya à da onlarin daha iyi gitmesine yardimci olan seyleri sayabilir misiniz? Hastalikla bas etme yollari arasinda stresli ortamlardan uzak durmak; sakinlestirici müzik dinlemek;yürüyüs yapmak yer almaktadir. Bazi kisiler ‘sesler’in ya da hezeyanlarin üstesinden gelmeye yardimci olabilecek kendi kendini tedavi tekniklerini ögrenmektedir.
Şizofreni birçok insanin düsündügünden çok daha yaygindir. Her kültürden ve her sosyal statüden insanda görülebilir. örnegin, herhangi bir ülkeden 100 kisilik bir toplulukta sizofreniye tutulmus bir kisi bulursunuz. Diger bir deyisle, bu hastalik toplumun yaklasik %1′inde gorülmektedir.
Hala yanitlardan daha çok sayida soruya sahip olmamiza ragmen, bugün sizofreni hakkinda çok daha fazla sey biliyoruz. Hastalligi kavrayisimizdaki ve tedavi ve destek yöntemlerindeli gelisme bugün sizofreni belirtilerine sahip çok daha fazla sayida kisinin normal yasamlarina tamamen dönmek üzere yardim alabildigi anlamina geliyor.
Şizofreni birçok insanin düsündügünden çok daha yaygindir. Her kültürden ve her sosyal statüden insanda gorülebilir.
Doktorlar henüz sizofreniye neyin sebep oldugunu kesin olarak bulabilmis degiller, ancak birçok ipucuna ulastilar. sizofreninin dogasi ile ilgili ipuçlarindan biri, hastaligin bazen ailelerde etkin oldugu gerçegidir. Buna karsin, henüz hiçkimse bu hastaliktan sorumlu bir gen saptayabilmis degildir. sizofreniye tutulma egilimi ya da olasilliginin kalitimsal olabilecegi düsünülmektedir. Bir insanin sizofreni hastasi olma olasiligi, eger bu kisinin ebeveyninde, erkek ya da kiz kardesinde bu hastalik bulunuyorsa, yaklasik 10′da 1′dir. Ancak yalnizca amca, teyze ya da kuzenlerinde hastalik söz konusuysa, sizofreni gelisme riski normal insanlardan daha yüksek degildir.(100′de 1).
Bir insanin sizofreni hastasi olma olasiligi, eger bu kisinin ebeveyninde, erkek ya da kiz kardesinde bu hastalik bulunuyorsa, yaklasik 10′da 1′dir.
9. Tedavi neleri içerecek?
Henüz sizofreninin kesin tedavisi yoktur, ancak tedavide çesitli gelismeler saglanmistir. Bildiginiz gibi, sizofreni, tipki seker hastaligi ya da yüksek tansiyon gibi tibbi bir durumdur ve tedavi edilebilir. Bu hastaliklarda da oldugu gibi, sizofreni farkli insanlari farkli biçimlerde etkilemektedir. Hastalik çogu kez genç eriskinlerde ortaya çikmaktadir, ancak bazi insanlarda daha erken ya da daha geç yaslarda da baslayabilmektedir. Belirtiler insanlar arasinda farklilik gösterebilir, hafif ya da siddetli olabilir.
Şizofreni belirtileri insanlar arasinda farklilik gösterebilir, hafif ya da siddetli olabilir.
Tedavi kisiden kisiye degisir, ancak tedavi planinda çogu kez ilaç tedavisinin yani sira psikolojik destek ve günlük yasama yeniden uyum gibi yöntemler de yer almaktadir. Tedavinizin ilk evreleri normalde sunlari kapsayacaktir:
Belirtilerinizin ve hastaliginizin siddetinin baslangiç degerlendirmesi
Size ve ailenize hastaligi açiklayacak ve tedavi önerecek bir doktorla görüsme
Tedavi planinizla ilgili fikir alisverisi. Bu, tedavinize bir à hastanede ya da bir klinikte baslama konusundaki karari da içerecektir-bu bazi hastalar için en uygun tedavi yaklasimidir.
ihtiyaçlariniza uygun olarak à tasarlanmis bir tedavi plani. Bu plan ilaç tedavisi ve/veya psikolojik ve sosyal destegi de kapsayacaktir.
Hastaliginizin üstesinden gelmenizde yardimci à olacak uzun vadeli bir plan.
Şizofreni, özellikle tedavi birakildiginda, yeniden alevlenme ya da belirtilerin tekrarlama olasiligi yüksek olan bir hastaliktir. Yaklasik 5 kisiden 1′ibaska bir psikoz dönemi geçirmez. Tedavi görülmediginde, 10′da 8 gibi yüksek bir oranda 2 yil içinde alevlenme görülmektedir. ilaç kullanildiginda bu oran 10′dan 2′ye düsmektedir. Belirtiler her zaman tamamen ortadan kaldirilmasa da ilaç ve psikolojik terapi kombinasyonu ile tedavi edilebilir. Birçok insan tedaviye devam ederek bir hastalik dönemi sonrasi kendini iyi hissedebilir ve belirtileriyle basa çikmayi ögrenebilir. Buna karsin, tedavi kesilirse kisi hastalanir ve her alevlenme sonrasi eski haline dönmesi daha da zorlasir.
Şizofreni deneyimi olan birçok kisi bu hastalik ve tedavisi hakkinda olabildigince çok sey bilmenin yararli oldugunu kesfetmistir. Bunu doktorunuz ve tedavi ekibinizin diger üyeleriyle ve bu hastaliga sahip diger insanlarla konusarak saglayabilirsiniz. Bu sizin tedavi planinizdan ne beklediginiz konusunda karar vermenizi kolaylastiracaktir. Böylelikle tedavinizden en fazla yarari saglamak üzere doktorunuz ve tedavi ekibinizle bir isbirligi saglayabilirsiniz. Size yazilan ilaci kullanmanizin yani sira psikolojik destek ve is, para ve gelecegi planlama gibi konulardaki pratik yardimlar da hastalik dönemi sonrasi daha iyi olmaniza yardimci olacaktir.

10. Hastaneye yatmak zorunda kalacak miyim?
Sizde sizofreni belirtileri varsa hastanede tedavi edilmeniz gerekebilir. Ancak modern gündüz tedavileri birçok sizofreni hastasinin gereksinim duydugu destek ve yardimi artik hastaneye yatmadan da alabilmesini saglayabilmektedir.
Modern gündüz tedavileri birçok sizofreni hastasinin gereksinim duydugu destek ve yardimi artik hastaneye yatmadan da alabilmesini saglayabilmektedir.
Tedavi programimiz, tedavi ekibinizle düzenli takikp randevularinizin yani sira günlük ya da haftalik olarak hastanede yapilacak terapi seanslarini da içerebilir.
11. Mevcut tedavi yöntemleri neler?
Şizofreni belirtilerinin tedavisi çogunlukla ilaç tedavisi ve psikolojik egitim terapilerinin birlikte uygulanmasini içermektedir.
İlaç tedavileri
Şizofreni terdavisinde kullanialn ilaçlar antipsikotik ilaçlar olarak bilinirler. Farkli tipte birçok antipsikotik ilaç bulunmaktadir. Eski ilaçlara ek olarak son yillarda bir dizi yeni antipsikotik ilaç piyasaya çikmistir. Antipsikotik ilaçlar sizofreninin kesin tedavisi degildir, ancak hastaligin bazi belirtilerini iyilestirirler. Hastalarin büyük bir bölümü(yaklasik %90′i)tedaviye yanit vermesine karsin, yine de bu ilaçlarla her hastada sonuç alinamayabilir.
Antipsikotik ilaçlar sizofreni tedavisinde büyük bir gelisme saglamislardir. Bu ilaçlar kesfedilmeden önce sizofreni hastalari için durum daha ümitsizdi. Birçok kisi dis dünyadan soyutlanarak hastanede uzun süreler geçirmeye zorlaniyordu. simdilerde ise, tedavideki gelismelerle birçok insanin, tedavilerine devam ettikleri sürece, aileleri ve dostlari ile birlikte kalabilmeleri ve hastanede kalmak gerektiginde de, bunun çok daha kisa sürelerle olabilmesi mümkün.

Doktorunuzun, belirtilerinizin tedavisi amaciyla antipsikotik ilaçlar yazabilecegi baska ilaçlar da bulunmaktadir. Bazi kisilerde antipsikotik ilaçlara bagli olarak, doz degisikligi yapilarak tedavi edilebilecek yan etkiler ortaya çikmaktadir. Bazi hastalarda, özellikle de sizofreni belirtileri kontrol altinda olanlarda, antipsikotik ilaci degistirmek yerine, yan etkileri ek bir ilaçla tedavi etmek daha dogrudur. Digerleri içinse ilaci degistirmek en iyi seçenektir.

İlaç disindaki diger tedavi yöntemleri neler?
İlaç kullanimi, psikolojik ve sosyal destekle birlikte, sizofreninin tedavisinde anahtar bir rol oynamaktadir. Konusacak birinin olmasi da tedavinin en önemli ögesidir. Birçok kisi çesitli psikolojik egitim girisiminlerinden yarar görmektedir. Bunlar arasinda danismanlik, aile terapisi ve mesleki programlar yer almaktadir. Bunlardan bazilari kimi hastalar için digerlerinden daha uygun olabilir.

İlaç kullanimi, psikolojik ve sosyal destekle birlikte, sizofreninin tedavisinde anahtar bir rol oynamaktadir.

Bu tedavilerin esas hedefi hastaligin gidisi sirasinda size ve ailenize destek olmak ve mümkün olabildigince normal bir yasama geri dönmenize yardimci olmaktir. Tedavi ayrica okula ya da ise geri dönmek, gereksinimleri karsilamak meya mali destekte bulunmak gibi günlük sorunlarda rehberligi de kapsayabilir. Doktorunuz ya da tedavi ekibinizin üyeleri hangi yardim ve destegin sizin için daha uygun olacagina karar vermenizde yardimci olacaktir. Ayrica yararli birçok ‘kendi kendine yardim’ stratejisi ve davranis teknigi mevcuttur. örnegin, birçok insan ‘sesler’ ya da ‘hezeyanlar’ ile nasil basa çikacagini ve gerilimini nasil azaltip, konsantrasyonunu nasil artiracagini ögrenebilmektedir.

En basit düzeyde bile psikolojik egitim tedavileri bir sizofreni hastasina genel bir yardim, destek ve egitim saglamaktadir. Kendinizi nasil hissettiginiz konusunda yalnizca biriyle konusmak bile rahatlatici olabilir. Saglik danismanlari ve sosyal hizmet uzmanlari genellikle danismanlik, genel yardim ve destek hizmeti vermektedir. Aile gruplari hasta yakinlarinin sizofreniyi ve belirtilerinin dogasini anlamalarina yardimci olmayi hedeflemektedir. Bazi hasta yakinlari sizofreniyi anlamak ya da kabul etmekte güçlük çekebilir. Kendilerini suçlu, öfkeli ya da endiseli hissedebilirler. Tüm aile üyelerinin sizofreni ile ilgili egitimden yararlanabilmesinin nedeni budur. Kognitif davranis terapisi sizin ve/veya ailenizin bu hastalikla basetme ve stresinizi azaltma yollarini ögrenmenize yardimci olabilir. Sosyal beceri egitimi özellikle çesitli sosyal durumlarda kendilerine olan güvenlerini artirmak isteyen bazi kisilerde yararli olabilir. Sizin anlama ve iletisim kurma becerilerinizi artirmak ve diger insanlarla daha iyi iliski kurmanizi saglamak üzere tasarlanmistir. Bu psikolojik yaklasimlarin ve psikolojik egitim tedavilerinin tümü herhangi bir belirtiniz yokken en fazla basari saglamaktadir.

Antipsikotik ilaçlar yalnizca sizofreni belirtilerini tedavi etmezler, ayni zamanda belirtilerinizin tekrarlanmasini da önlerler.

12. ilaç tedavisi nasil yararli olacak?

Antipsikotik ilaciniz hastaliginizin belritilerini tedavi eder ve belirtilerinizin tekrarlanmasini önler.

Bu nedenle, kendinizi iyi hissetmeye basladiktan sonra bile ilacinizi almaya devam etmeniz önerilir. çünkü ilaciniz kendikendinizi iyi hissetmeye devam etmenize ve yasaminizi daha iyi sürdürmenize yardimci olacaktir. Amaç, belirtilerinizi en iyi kontrol edecek ve en az yan etkiye yol açacak ilaci bulmaktir. Herkes ilaçlara farkli yanit verir, dolayisiyla sizin için en uygun tedaviyi bulmak zaman alabilir.

Antipsikotik ilaçlarin, beyin hücreleri arasindaki iliskiyi saglayan kimyasal maddelerin dengesizligini düzelterek etkili oldugu düsünülmektedir.

Antipsikotik ilaçlarin çogu, özellikle beyinde dopamin adi verilen dogal bir kimyasal maddenin etkinligini azaltarak etki gösterir. Dopaminin, sizofreni belirtileri bulunan insanlarda asiri etki gösterdigi düsünülmektedir.. Bugün diger beyin kimyasallarinin da sizofreni belirtilerinde rol oynadigi bilinmektedir. Bu diger dogal kimyasal maddeler, özellikle de serotomin üzerinde etkili olan bazi antipsikotik ilaçlar, özelliklle de yeni olanlari, sizofreni tedavisinde yeni ümitler vaat etmektedir.

Şizofreni deneyimi olan insanlara verilen ilk tedavi çogunlukla pozitif belirtiler üzerinde etkili olacak bir ilaçtir. Pozitif belirtilere pozitif denmesinin sebebi, bu belirtilerin hastaligin alevlenme dönemi sirasinda ortaya çikmasidir. Bunlar arasinda, dis güçler tarafindan kontrol edildigi duygusu; sesler duymak ya da varolmayan seyler görmek, koklamak ya da hissetmek(varsanilar); yanlis alisilmadik inançlar(hezeyanlar) gibi olagandisi deneyimler yer alir. Pozitif belirtiler tedaviyle genellikle birkaç hafta içinde geriler.

Antipsikotikler, genellikle sizofreninin negatif belirtilerinden çok pozitif belirtilerinin kontrolünde daha basarilidirlar. Negatif belirtilere negatif denmesinin nedeni, bunlarin normal becerilerinin kaybini ifade etmesindendir. Bunlar arasinda, kendini sürekli yorgun hissetme, herhangi bir sey üzerinde yogunlasamama ve enerji ve istek kaybi yer alir.

13. Niçin bu kadar çok tipte ilaç var?

Günümüzde kullanilan tüm antipsikotiklerin bir beyin kimyasali olan dopamini azaltmasina karsin, her ilaç diger beyin kimyasallari üzerindeki etkisi açisindan farklilasir. Bu nedenle, herkes ayni tedaviye bir ölçüde farkli bir yanit verir. Her ilaç herkeste etkili degidir.Ayrica, bazi insanlar bazir ilaçlarlayan etki gelisimine daha duyarlidir. örnegin, bazi insanlarda tedaviye yanit alinir, ancak yan etki olarak hareket bozukluklari gelisir. Bu etkiler ‘yeni’ antipsikotiklerle daha nadir olusur, ancak bu yeni ilaçlar da bazi insanlarda kendilerine özgü yan etkilere yok açabilirler.

Doktorlar hangi ilacin hangi hastada daha etkili olacagini öngörmekte güçlük çekerler. Dolayisiyla bazen birçok ilacin denemesi gerekebilir, bu nedenle sizin için en uygun antipsikotik ilacin ve dozun bulunabilmesi zaman alabilir. Dogun kontrolü yöntemleri ile olumsuz bir etkilesime girip girmedigi konusunu doktorlarina danismalari gerekir. çocuk sahibi olmayi planliyorsunuz, bunu doktorunuzla görüsün. Gebelik döneminde ilacinizi degistirmeniz gerekebilir.

14. Tedavim nasil olacak?

Antipsikotikler genellikle günlük olarak tablet, surup ya da sivi seklinde alinirlar. ilaci belli bir sekilde her gün kullanmak, ilacin vücutta sabit bir düzeyde kalmasini saglamaktadir. Ancak, aniden ortaya çikan siddetli belirtileriniz olursa, agizdan alinan ilaçlardan çok daha hizli etki gösteren bir enjeksiyon verilebilir. Pek çok kisi belirtilerini kontrol altinda tutmak için her gün ilaç kullanmayi sürdürse de, bazilarina daha uzun süre etkili olan depo ilaçlar verilir. Bunlar uzun etkili enjeksiyonlardir. Depo ilaçlar genellikle her üç dört haftada bir kullanilirlar, ama bazi hastalarda daha sik araliklarla verilebilirler.

15. İlaci kullanmaya ne kadar süreyle devam etmeliyim?

Tedaviyle birçok insan akut bir alevlenmeden kurtulmaktadir. Buna karsin, hastaliginizin belirtilerinin tekrarlanmasini önlemek için ilaç kullanmaya genellikle yillarca, kimi zaman da yasam boyu olmak üzere uzun bir süre devam etmelisiniz. Doktorunu belirtilerinizi uzun süre baskilamak üzere gereken dozu bulacaktir. Eger hastaliginizin belirtileri geri dönerse, doktorunuz ilacinizin dozunu artirabilir.

Tedavinin ne kadar sürecegi, bireysel olarak sizin için tedavinin yararlari ile tedaviye son vermenin riskleri arasindaki dengeye bagli olarak kararlastirilir. Belirtilerinizin tedavi edilebilir olamlarina karsin, hastaliga her zaman açik durumda olacaksiniz ve gelecekte yeniden hastalanabilirsiniz. Tedavi görmeyen 10 kisiden 8′inde 2 yil içerisinde belirtiler geri dönmektedir. Buna karsin, tedaviye devam eden 10 kisiden yalnizca 2′sinde alevlenme görülecektir.

16. ilaç kullanmanin yan etkileri nelerdir?

Tipki diger ilaçlar gibi, sizofreni belirtilerinin tedavisinde kullanilan ilaçlar da bazen yan etkilere yol açarlar. Yan etkiler daha çok yüksek ilaç dozlarinda ortaya çikma egilimindedir. sizofreni ve tedaviniz hakkinda olabildigince çok sey ögrenerek, önceliklerinize ve onlardan hareketle size en uygun tedavi planina karar verebilecek durumda olacaksiniz.

Bazi kisiler antipsikotik ilaçlara bagli yan etkileri tolere edebilir. Antipsikotiklerin neden olabilecegi yan etki tipleri üç ana gruba ayrilabilir:
Hareket bozukluklari
Fiziksel yan etkiler
Yasam à tarzini etkileyen yan etkiler

17. ilacinizla ilgili herhangi bir endiseniz varsa doktorunuzla görüsün

Hareket bozuklugu sekilndeki yan etkiler ‘eski’ antipsikotiklerle daha sik görülmektedir. Bunlar arasinda, hareket etmeden duramama (akatizi), sallanma, ve eklenlerde katilasma hissi yer alir. Belirtiler genellikle hafiftir ve doktorunuz bunlari ek bir ilaç vererek tedavi edebilir. Diger bir seçenek de, antipsikotik ilacinizin azaltilmasi ya da degistirilmesidir.

Antipsikotik kullanan bazi insanlarda tardif diskinezi olarak adlandirilan bir sendrom gelismektedir ve tedavi süresince herhangi bir dönemde ortaya çikabilir. Tardif diskinezili kisiler dudaklarinda ve dillerinde ve bazen de vücutlarinin baska bölümlerinde kontrol disi kas hareketlerinden yakinirlar. Tardif diskinezi nadiren siddetli olabilir ve beceri kaybina yol açabilir. Bu nedenle doktorunuz size düzenli olarak kas spazmi, katilik, sallanma ve kontrol edemediginiz kas hareketleri gibi herhangi bir yan etkinin varligi konusunda sorula rsoracaktir. Eger bu yan etkilerden birine sahip oldugunuzu düsünüyorsaniz, doktorunuzla görüsmelisiniz.

Bazi antipsikotik ilaçlara bagli fiziksel yan etkiler arasinda agiz kurulugu, bas dönmesi, kabizlik, yüz kizarmasi ve deride isiga karsi duyarlilik yer alir.

Yasam kalitenizi etkileyebilecek diger yan etkiler ise uyusukluk, kilo alma ve cinsel problemlerdir. Bazen ilaçlar bir ölçüde sizofreninin negatif belirtilerine benzeyen yan etkilere neden olabilirler(örnegin istek kaybi, kendini yorgun hissetme ve içe kapanma) Yinelemek gerekirse, antipsikotiklerin tümü bu etkilere neden olmaz. ilacinizda ya da yasam tarzinizda yapilacak degisiklikler bu etkilerin üstesinden gelmenizi saglayabilir. örnegin, aldiginiz kilolari diyetinize dikkat ederek ve egzersiz düzeyinizi artirarak verebilirsiniz.

Herhangi bir yan etki ya da belirtilerinizdeki bir degisiklik size sikinti veriyorsa, bunu doktorunuzla konusun. Ne yapilmazi gerektigine birlikte karar verebilirsiniz. ilacinizi ya da kullandiginiz dozu degistirmeniz gerekebilir ya da doktorunuz yan etkileri ortadan kaldirmak üzere size yeni bir ilaç yazabilir.

18. Niçin ilaç kullanmak zorundayim?

Her gün ilaç almak zahmetlidir, fakat ancak bu sekilde hastaliginizin tedavisi saglanabilir. seker hastaligi gibi baska hastaligi olan insanlar da durumlarinin kötülesmesini önlemek için ilaçlarini düzenli kullanmak durumundadirlar. ilaç almayi günlük yasaminizin bir parçasi haline getirmeye çalisin.

Bazi kisiler kendilerini iyi hissetmeye basladiklarinda ilaçlarini kesme egiliminde olurlar. Ancak, sizofreni henüz kesin olarak tedavi edilemedigi için belirtilerin yeniden ortaya çikma olasiligi sürecektir.

İlacinizi almayi keserseniz, belirtilerinizde beceri kayiplarina yol açabilecek siddetli bir geri dönüs söz konusu olabilir. Arastirmalar, ilaci kesmenin belirtilerindeki baslica tekrarlama nedenlerinden biri oldugunu göstermistir. Birçok kisi, ilacini almayi biraktigi için belirtilerinin geri dönmesi nedeniyle hastaneye yatmak zorunda kalmaktadir.

İlacinizi aniden keserseniz, belirtilerinizde beceri kayiplarina yol açacak biçinde siddetli bir geri dönüs olacaktir.

Bir alevlenme dönemi sonrasi yasama tümüyle geri dönmek üzere kendinize çesitli biçimlerde yardim edebilirsiniz. Doktorunuzun ilacinizi ne zaman ve nasil kullanacaginiz konusundaki talimatlarini yerine getirmek de bunlardan biridir.

19. Daha fazla bilgiyi nasil edinebilirim?

Hiç kimse sizofreniyle beraber yasamanin zor oldugunu yadsiyamaz. Ancak, egitimle bu hastaligi kusatan bazi bos inançlar ve korkular g derilebilir. Birçok sizofreni hastasi kendi deneyimlerini göz önüne alarak benzer görüsler ifade etmektedir. Hastalarin istedikleri asagida yer almaktadir:

Hastalik hakkinda daha çok sey bilmek
Kolay yardim alabilmek
Daha fazla soru sorabilmek
Soru sormaya ve saglik görevlilerinden yardim istemeye haklari oldugunu bilmek.

Şizofreninin, biyolojik temeli olan ve tedaviye yanit veren gerçek bir hastalik oldugu unutulmamalidir.

Sorunuzu sizin de böyle görüp görmediginizden emin olun.
sizofreninin, biyolojik temeli oloaqn ve tedaviye yanit veren gerçek bir hastalik oldugunu unutmamak gerekir. Etkili bir ilaç tedavisi mevcuttur, ancak doktorunuzun talimatlarina uygun olarak kullanilmaktadir. Kendinizi daha iyi hissetmenizde bile tedaviye devam etmeniz gerekir. Doktorunuzla ayrintili bir görüsme yapmadan ilacinizi kesme karari vermemelisiniz.

Doktorunuzla ayrintili bir görüsme yapmadan ilacinizi kesme karari vermemelisiniz.

20. “On emir Uluslararasi sizofreni Hasta Derneklerinin sizofreni hastalarina tavsiyesidir.”

On emir

Birinci emir
İlaçlarinizi almayi aksatmayiniz!
Sorunlari çözmek için ilacin tek basina yeterli olmadigini biliyoruz. ilaci kullanmayi olaylastiracak sosyal destek programlarina da ihtiyaç var.

İkinci emir
Gününüzü ve gecenizi iyi ayarlayiniz. Yeteri kadar uyumaya özen gösteriniz!
Uyku biraz tartismali bir konu. Yeterince uyumazsaniz bunun ardindan hastaliginiz alevlenme dönemine girebilir. öte yandan bazi sizofrenisi olan kisiler çok fazla uyuyorlar. öglenden sonra saat ikide hala üzerinde pijamalari olan kissiler taniyoruz. Bu kisilerin bos zamanlarinda ne yapacagini bilmemesi de çok dogal, çünkü bu saatleri uyuyarak geçiriyorlar. Yani grup ilaçlarin uyku verici yan etkileri daha azdir. Hepimizin uykudan kazandigimiz zamani nasil degerlendirecegimizi düsünelim.

Üçüncü emir
Stresten uzak durunuz!

Dördüncü emir
Herkesin her gün yaptigi seyleri siz de yapiniz!
Şizofrenisi olan kisiler de günde üç ögün yemek yemeli; düzenli araliklarla banyo yapmali, tras olmali. Ayrica evini ya da odasini temiz tutmali. Temizlik yapma konusunda güçlük çekiyorsaniz yakinlarinizdan yardim istemelisiniz.

Besinci emir
Uyusturucudan uzak durunuz; alkol ve sigarada asiriya kaçmayiniz!
Sokakta satilan uyusturucu ya da uyarici maddeler hepimiz için tehlikeli ve yasak. Bagimlilik yapan ya da geçici keyif veren ilaçlardan da uzak durulmali. Bu tür ilaçlar sanki sikintilari rahatlatiyor gibi düsünülse de psikotik alevlenme dönemleri arasindaki iyilik dönemlerini kisaltiyor. Alkol ne iyi ne de kötü. Ancak çok içmemeye dikkat etmeli. sizofrenisi olup da sigara içmemek neredeyse imkansiz gibi, ancak asiri sigara içmenin kullanilan ilaçlarin olumlu etkilerini zayiflattigini hatirlatalim.

Altinci emir
Yasantinizda belirli bir düzen olusturun
Hep ayni saatte yatmaya, kalkmaya, yemek yemeye özen göstermeniz gerekiyor.

Yedinci emir
Her gün için program yapiniz!
Bütün gününüzü yatakta geçirmeyin. Her gün yararli bir seyler yapmaya gayret edin. isteksizliginin üztünden gelerek ev disindaki faaliyetlere katilmaya çalisin.

Sekizinci emir
Baskalariyla baglantiyi kesmeyiniz!
Arkadaslarinizla ve diger psikotik hastalarla, tanidiklarinizla iliskilerinizi sürdürmelisiniz. Psikotik insanlar bazen çevreden uzaklasma egiliminde olurlar. Bu da iyi bir isaret degildir.

Dokuzuncu emir
Psikiyatristinizle ve tedavi ekibinizle baglantinizi kesmeyin!

Onuncu emir
Her hafta jimnastik ya da bedensel egzersiz yapiniz!
Böyle bir aliskanligi olmayanlar için baslangiçta zor gelebilir. Bunun en kolay yolu her gün düzenli olarak yürüyüz yapmak. Her sabah yarim saat ya da sabah aksam. Ayrica evde jimnastik yapabilirsiniz ya da bir jimnastik salonuna kayit olabilirsiniz.
Kaynak: http://www.pfizer.com.tr/pfizer/tr/Saglik_Insan_Icerik.aspx?IllnessId=14